Luật tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi 2025

Nhằm hoàn thiện hệ thống hạ tầng chất lượng quốc gia, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số toàn diện và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Quốc hội đã ban hành Luật số 70/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.

Văn bản mới này đánh dấu một bước ngoặt lớn mang tính nền tảng, đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và minh bạch hóa các rào cản kỹ thuật trong thương mại.

Các điểm mới đột phá và quan trọng nhất của đạo luật bao gồm:

1. Định vị lại vai trò cốt lõi: "Doanh nghiệp là trung tâm"

Luật sửa đổi năm 2025 đã thay đổi căn bản triết lý quản lý cũ bằng việc bổ sung các nguyên tắc cốt lõi mới. Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật giờ đây được xác định là công cụ quản lý nhà nước mang tính nền tảng, áp dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội nhằm đảm bảo an toàn, chất lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Hoạt động trong lĩnh vực này sẽ vận hành nhất quán theo nguyên tắc: Nhà nước định hướng, thị trường là chủ đạo, doanh nghiệp là trung tâm, xã hội tham gia tích cực. Đồng thời, luật cam kết bảo đảm việc phân cấp, phân quyền, công khai, minh bạch, không phân biệt đối xử và không tạo rào cản không cần thiết cho sản xuất, kinh doanh, thương mại.

2. Mở rộng toàn diện đối tượng áp dụng

Đối tượng điều chỉnh của hoạt động tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật được luật hóa bao quát rộng rãi thành 5 nhóm mục tiêu cụ thể, bao gồm:

• Sản phẩm, hàng hóa.

• Dịch vụ.

• Quá trình.

• Môi trường.

• Đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội.

3. Rút ngắn thời gian xây dựng tiêu chuẩn công nghệ cao xuống còn 12 tháng

Một điểm mới mang tính đột phá tại Điều 10a bổ sung là cơ chế ưu tiên cực kỳ đặc biệt dành cho các lĩnh vực công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Đối với các đối tượng có tính chất đổi mới sáng tạo, công nghệ chiến lược, công nghệ cao và công nghệ mới, thời gian xây dựng tiêu chuẩn quốc gia được khống chế không quá 12 tháng kể từ ngày phê duyệt kế hoạch.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định rõ ràng về nguyên tắc áp dụng:

• Tiêu chuẩn quốc gia được áp dụng trên cơ sở tự nguyện, nhưng sẽ trở thành bắt buộc áp dụng khi được viện dẫn trong quy chuẩn kỹ thuật hoặc văn bản quy phạm pháp luật.

• Đối với tiêu chuẩn quốc gia đang áp dụng trong các hồ sơ, tài liệu, hợp đồng, dự án hay thỏa thuận hiện hành mà bị bãi bỏ, tiêu chuẩn cũ đó vẫn được phép tiếp tục áp dụng cho đến khi có yêu cầu thay thế nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp và tránh đứt gãy chi phí cho doanh nghiệp.

4. Lần đầu tiên luật hóa "Chiến lược Tiêu chuẩn Quốc gia"

Luật bổ sung Điều 8a quy định về Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia – công cụ định hướng tổng thể, dài hạn nhằm phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia đầy đủ, đồng bộ, hiện đại. Mục tiêu cốt lõi của chiến lược là xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia theo hướng tiến tới mức độ hài hòa hoàn toàn với tiêu chuẩn quốc tế (ISO), tiêu chuẩn khu vực và nước ngoài; đồng thời tập trung phục vụ công nghệ chiến lược, chuyển đổi số, phát triển bền vững để nâng cao thương hiệu quốc gia.

5. Chuyển đổi số toàn diện qua Cơ sở dữ liệu quốc gia

Tại Điều 8c, Luật quy định việc xây dựng và vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng như một nền tảng số thống nhất, hiện đại. Hệ thống sẽ tích hợp toàn diện các phân hệ dữ liệu bao gồm:

• Thông tin về tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn cơ sở, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) và địa phương (QCĐP).

• Dữ liệu về hoạt động đánh giá sự phù hợp: các tổ chức đánh giá được đăng ký, chỉ định, công nhận; thông tin công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy công khai; và công khai danh sách tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật.

• Dữ liệu đo lường chuyên ngành: chuẩn đo lường được chứng nhận, phương tiện đo được phê duyệt, tổ chức cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn.

6. Đẩy mạnh minh bạch và Tháo gỡ Hàng rào kỹ thuật (TBT)

Nhằm thực thi nghiêm túc các cam kết thương mại quốc tế, Điều 8b quy định việc Nhà nước đầu tư xây dựng, vận hành hạ tầng thông báo và hỏi đáp quốc gia về hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) theo hướng đồng bộ, hiện đại. Hệ thống này sẽ làm đầu mối quốc gia để thông báo, lấy ý kiến các dự thảo quy chuẩn kỹ thuật với các thành viên WTO, đồng thời hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp xuất khẩu tháo gỡ rào cản kỹ thuật tại các thị trường nước ngoài.

7. Tôn vinh và khuyến khích chuyên gia đóng góp xây dựng tiêu chuẩn

Để khích lệ sự cống hiến chất xám, Điều 11a bổ sung quy định: Các tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu, tham gia biên soạn hoặc đóng góp xây dựng tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế sẽ được ưu tiên xét tặng giải thưởng về khoa học và công nghệ, Giải thưởng chất lượng quốc gia, và hưởng các chính sách ưu đãi vượt trội khác của pháp luật.

Xem thêm: Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật sửa đổi 2025